پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی طراحی محیط زیست با عنوان رابطه باغهای ایرانی با باغهای شرق
چکیده :
قدم
نهادن در باغهای ایرانی ما را به این اندیشه وا میدارد که چه رمز و رازی
در پس ظاهر آراسته ی انها نهفته است که بعد از گذشت قرنها کهنه نمیگردد و
همچنان با نگاهی جذاب ، انسان امروزی را به سوی خود دعوت میکنند . در
انطباق با توصیف بهشت درقرآن کریم که آیاتی از جمال و جلال خداوندی است
معماران مسلمان با عنایت به این توصیف ها به ساخت باغهایی دراین جهان
فناناپذیر پرداخته اند تا جلوه ی از فناناپذیری و جاودانگی جهان ابدی و
باغهای بهشتی باشد.
جنبه
های تکنیکی باغسازی ایرانی در هویت بخشی به هنر منظر سازی مورد علاقه و
استفاده ملل شرق قرار گرفته و منجر به خلق آثار بدیع و بی نظیری چون تاج
محل گردیده است .
تجلی
پردیس سازی ایران در آراء جهانگردان خارجی و مورخان ایرانی خاصه در دوران
صفوی بازتابهای ویژه داشته است که میتواند نشان ازاهمیت والای معماری
ایرانی دربازسازی تمثیلی باغ ایرانی از بهشت باشد.این نوشتار درابتدا ضمن
معرفی پیشینه تمدن و فرهنگ ایران باستان، انتقال و نفوذ آن را به ممالک شرق
( هندوچین) از زوایایی گوناگونی چون هنر و راه ابریشم مورد بررسی قرار
میدهد ، سپس با تجزیه و تحلیل عناصر باغ ایرانی و نظام معماری حاکم بر آن
به تشریح و مقایسه کاخ هشت بهشت با تاج محل میپردازد . شایان ذکر است که در
این مسیر علاوه براسناد موجود و تصاویر ،از توصیفات حهانگردان نیز بهره
گرفته شده است .
نتایج
این تحقیق نشان میدهد که درادوار مختلف تاریخ این گرایش وجود داشته است
تا باغهایی احداث شود که با تعابیری که از بهشت آخرت مطرح میشده ، برابری
کند و به عنوان کالبدی ترین هنر قابل انتقال به ملل دیگر، خودنمایی کنند.
دراین راستا از بهره گیری پیشنه هنری و فرهنگی سرزمین دریغ نمیشود .
واژه های کلیدی :
باغهای ایرانی
باغهای شرق
فرهنگ و تمدن
هنر
معماری
راه ابریشم
جهانگردان خارجی
مقدمه
معماری
ایرانی دارای ویژگی هایی است که در مقایسه با معماری کشورهای جهان از ارزش
و رمز و رازی مختص به خود برخوردار است این ویژگی چون طراجی متناسب به
هندسه ای بدیع ، تناسباتی موزون، سازه ای دقیق و خلاقیت هایی نو و بالاخره
تزئیناتی گوناگون که هریک در عین سادگی معرف شکوه معماری این سرزمین است .
هنر
باغسازی یکی از کهن ترین هنرهای ایرانیان است که دارای سنت های ارزشمند و
قدرتی معنوی است و به بهترین وجه به سمت شمالی ـ جنوبی جهت گیری میشود .
شکل باغ در ایران از دیر باز تاکنون با طبیعت و میزان آسیب شناسی کامل
داشته ، بنابراین از دیر باز باغ ها به شیوه های گوناگون ساخته شده است .
با
روی اوردن ایرانیان به دین اسلام ، جهان بینی اسلامی باعث ترویج باغسازی
ایرانی در تمام نقاط ایران شد . لذا ایرانیان بهشتی را دراین عالم طرح
کردند که با خصوصیات این دنیا مطابقت دارد اما تصویری از اخرت را تداعی
میکند و بالاخره میتوان اذعان داشت که باغ ایرانی مزین به نظم و تناسب ،
برخوردار از حرمت و محرمیت ، منزه از بیهودگی و افراط و تفریط ، مساعد با
قناعت و صرفه جویی و مجهز به پایداری است .
فرهنگ
ایرانی ،انسان را جدا از طبیعت نمیداند بلکه او را همراه با سایر عناصر
طبیعت و جزء لاینفک آن و دل سپردن به طبیعت و استفاده از مناظر طبیعی را
علاوه براینکه پی بردن به آیات و نشانه های خدامی بیند، موجب حظ بصر و نشاط
روان آدمی میداند . ازاین رو معماری و هنر ایران به شدت طبیعت گرا است .
این اصل در باغ ایرانی سبب به وجود آمدن فضاهای نیمه باز مانند ایران و
کوشک شده است .
فهرست مطالب:
چکیده........................................................................................................................................1
مقدمه.........................................................................................................................................2
فصل اول: 1ـ تمدن و فرهنگ ایران باستان
1 _ 1 _ از اسلام تا
صفویه.......................................................................................................8
1ـ1ـ1ـ
معماری..................................................................................................................10
1 ـ 2 ـ دوره مغول و
تیموریان..................................................................................................12
1ـ2ـ1ـ
معماری............................................................................................................12
1ـ2ـ2ـ آثار و ابنیه دوره مغول و تیموریان ...................................................................17
1 ـ 3 مشخصات هنر ایرانی..................................................................................................18
1ـ3ـ1ـ تخت جمشید ، کهن ترین اثر معماری خاور دور
............................................20
1 ـ3ـ2ـ پیکر
تراشی....................................................................................................22
1ـ3ـ3ـ صنابع
دستی......................................................................................................23
1
ـ4 درآمیختگی هنر
ایرانی....................................................................................................24
فصل دوم : 2 _ جستاری در فرهنگ هند
2
ـ 1_
هندوستان..................................................................................................................26
2ـ1ـ1 وضعیت تاریخی و
اجتماعی..............................................................................26
2ـ1ـ2ـ وضعیت
اقتصادی..............................................................................................28
2ـ1ـ3ـ تمدن هند
باستان...................................................................................................29
2ـ1ـ4ـ مناسبات تاریخی بین ایران و
هند..........................................................................29
2
ـ 2ـ روابط اقتصادی ایران و
هند........................................................................................30
2
ـ 3ـ زبان و ادب فارسی در شبه قاره
هند...........................................................................31
2
ـ 4ـ جلوه هایی از هنر ایران و
هند.....................................................................................33
2ـ4ـ1ـ
معماری.............................................................................................................33
2
ـ 5ـ نخستین دوران هنر
هند................................................................................................34
2ـ5ـ1ـ معماری و پیکر تراشی
آغازین..........................................................................37
2
ـ6ـ معیار زیبا شناختی درهنر باغسازی تیموریان
هند..........................................................38
فصل سوم: 3ـ چین و درآمیختگی هنر ایرانی با آن
3
ـ1 ـ
چین.............................................................................................................................39
3
ـ 2ـ هنر
چین......................................................................................................................41
3ـ2ـ1ـ دوره
شانگ........................................................................................................42
3
ـ 3ـ روابط میان چین و خاور
نزدیک..................................................................................45
3ـ3ـ1ـ پیشینیه
تاریخی..................................................................................................49
3ـ3ـ2ـ از صدر اسلام تا دوره
مغولان...........................................................................49
3ـ3ـ3- از هجوم مغولان تا دوره شاه عباس اول
..........................................................50
3ـ3ـ4ـ دوره
تیموری.....................................................................................................53
3
ـ 4ـ اشتراکات هنرایرانی و اسلامی با هنر شرقی
................................................................54
3
ـ 5ـ هنر باغسازی چینی ( معماری باغستانی)
....................................................................58
3ـ5ـ1ـ
معماری.............................................................................................................59
فصل چهارم: 4ـ راه ابریشم
4
ـ 1ـ تاریخچه راه
ابریشم.....................................................................................................62
4
ـ 2ـ ایران و راه
ابریشم........................................................................................................64
4
ـ 3ـ انتقال فرهنگ در راه
ابریشم.........................................................................................67
4ـ3ـ1ـ آیین ها و
ادیان..................................................................................................67
4ـ3ـ2ـ هنر ، صنعت و فن
آوری...................................................................................71
4ـ3ـ3ـ زبان و ادب و
دانش..........................................................................................72
4
ـ 4ـ عاقبت راه
ابریشم.........................................................................................................74
4
ـ 5ـ
پیگفتار........................................................................................................................74
فصل پنجم : 5ـ بررسی کالبدی باغ ایرانی
5
ـ 1ـ سرچشمه
ها.................................................................................................................76
5
ـ 2ـ پایه های معین
باغ........................................................................................................80
5
ـ 3ـ تاریخچه باغ
ایرانی......................................................................................................81
5
ـ 4ـتاثیر باغسازی ایران بر سایر
ملل...................................................................................86
5
ـ 5ـ برخی عناصر گونه شناختی معماری
باغ......................................................................87
5
ـ 6 ـ تعاریف باغ و باغ
ایرانی............................................................................................88
5ـ6ـ1ـ باغ ایرانی
چیست؟...........................................................................................88
5
ـ 7ـ عناصر باغ
ایرانی..........................................................................................................91
5ـ7ـ1ـ عناصر
اصلی....................................................................................................92
5ـ7ـ2ـ عناصر
فرعی.....................................................................................................98
فصل ششم : 6 _ نماد شناسی سبز در باغ ایرانی
6ـ1ـ
گیاهان در باغ
ایرانی.....................................................................................................100
6ـ1ـ1ـ
درختان...........................................................................................................101
6ـ1ـ2ـ
بوتهها............................................................................................................103
6ـ1ـ3 گلهای
تزئینی...................................................................................................104
6
ـ 2 ـ آب در باغ
ایرانی......................................................................................................106
6ـ2ـ1ـ نهرهای
بهشتی...............................................................................................109
6
ـ 3 ـ سبک و معماری باغ
ایرانی.......................................................................................110
6ـ3ـ1ـ چهار باغ
درارشادالزراعه................................................................................111
6
ـ 4 ـ هندسه حاکم بر باغ
ایرانی........................................................................................112
6ـ4ـ1ـ گستردگی
دید...............................................................................................113
6ـ4ـ2ـ محورهای
آب...............................................................................................113
6ـ4ـ3ـ هندسه
مستطیلی...........................................................................................114
6ـ4ـ4ـ
تقارن............................................................................................................114
6ـ4ـ5ـ
مرکزیت........................................................................................................114
6
ـ 5 ـ دیدگاه جهانگردان درباره باغهای
ایرانی...................................................................114
فصل هفتم:7 _ مقایسه کاخ هشت بهشت با تاج محل
7
ـ 1ـ هشت
بهشت............................................................................................................118
7ـ 1 ـ1 دیدگاه جهانگردان درباره هشت بهشت
.....................................................120
7 ـ 2 ـ هشت بهشت و ساختار نظام فضایی معماری
ایرانی...................................123
7ـ 2 ـ1ـ مرکز گرایی در هشت
بهشت.....................................................................125
7
ـ 3ـ تاج
محل....................................................................................................................126
7ـ3ـ1ـتاریخچه.......................................................................................................126
7ـ3ـ2ـ ساختار و اصول حاکم بر تاج
محل.............................................................128
7ـ3ـ3ـ
تزئینات........................................................................................................131
7ـ3ـ4ـ معمار تاج
محل...........................................................................................132
فصل هشتم : 8 _ جمع بندی نتایج و ارائه پیشنهادات
8ـ1ـ
جمع بندی
نتایج...........................................................................................................133
8ـ2ـ
ارائه
پیشنهادات............................................................................................................136
فهرست اشکال:
(شکل
0_1)؛ باغ فرمانیه در تهران،مأخذ: باغ ایرانی ،خوانساری
........................................................................1
(شکل 0_2)؛ تکه ای از فرش متعلق به قرن 19 باطرح باغ ایرانی از منطقه ملایر،مأخذ:
باغ
ایرانی,خوانساری
..............................................................................................................................5
(شکل
0_3)؛پارچه ابریشمی ایرانی, قرن 17 میلادی ،مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری
.................................................6
(شکل
1_1(؛ مجموعه ای از آثار تمدن و فرهنگ ،مأخذ: تاثیر فرهنگ و تمدن ایران در
جهان, قدیانی......................7
(شکل
1_2)؛ مفرغ های لرستان قرن 7 تا 9 ق.م ,مأخذ: تاریخ هنر ,
جنسن..........................................................8
(شکل
1_3)؛ صنایع دستی عهد ساسانی , مأخذ: تاریخ هنر ,
جنسن....................................................................8
(شکل
1_4)؛ نمودار و نقشه ایران بعد از اسلام ، مأخذ : تاریخ هنر ایران
,محمدی................................................9
(شکل 1_5)؛کاشیکاریهای دوره مغول همراه با کاشیکاری مسجد کبود تبریز ، مأخذ :
باغ
ایرانی , موزه هنرهای
معاصر..................................................................................................................14
(شکل
1_6)؛ سر در گنبد غفاریه،مأخذ: تاریخ هنر، جنسن
...............................................................................17
(شکل
1_7)؛ گنبد سلطانیه، مأخذ: تاریخ هنر ,
جنسن....................................................................................17
(شکل 1-12)؛یک ستون از سر انسان در تخت جمشید در قرن 5 ق.م، یک سرستون به شکل گاو نر از تالار بار
عام
کاخ اردشیر دوم در شوش و سال 375 ق.م،مأخذ:هنر در گذر زمان,هلن گاردنر
...................................................22
(شکل
1-13)؛جزیی از پلکان تالار بار عام شاهی تخت جمشید،مأخذ:هنر در گذر
زمان,هلن گاردنر.......................23
(شکل1-14)؛دسته
تنگ به شکل بز کوهی بالدار در سده4 تا 5 ق.م،مأخذ:هنر در گذر زمان,هلن
گاردنر....................23
(شکل1-15)؛دیگ
آیینی مفرغی از لرستان در سده 8 ق.م، مأخذ:هنر در گذر زمان,هلن
گاردنر...............................24
(شکل
2_1)؛موقعیت هندوستان درنقشه،مأخذ :هنر در گذر زمان,هلن
گاردنر.....................................................26
(شکل
2_2)؛ مزار تاج محل درهندوستان،مأخذ: باغ ایرانی
,خوانساری.............................................................28
(شکل
2-3)؛ نقاشی از کلیله و دمنه در کتابخانه استانبول,قرن 8 هجری،مأخذ:تاریخ
هنر ایران,محمدی......................32
(شکل
2_4)؛مسجدجامع دهلی ،مأخذ:تاریخ هنر ایران
،هنرهندواسلامی,هالاید....................................................34
(شکل
3_1)؛ موقعیت چین در نقشه،مأخذ :هنر در گذر زمان, هلن
گاردنر.........................................................40
(شکل3-2)؛مفرغ
اژدها در سلسله جو ,قرن 3-6 ق.م در موزه بروکسل ،مأخذ :هنر در گذر
زمان,هلن گاردنر...........41
(شکل
3-3)؛دوره ها و سلسله های چین ،مأخذ :هنر در گذر زمان,هلن
گاردنر....................................................42
(شکل 3-4)؛مفرغ های سلسله شانگ ،مأخذ : هنر در گذر زمان,هلن گاردنر.......................................................43
ایرانی,خوانساری.......................................................................................................................................53
(شکل 3-15)؛نقاشیهای چینی از منظره در سلسله یوان ،مأخذ:هنر در گذر زمان,هلن گاردنر...................................56
(شکل
5-2)؛باغهای معلق بابل ،مأخذ:طراحی باغ ,روحانی.
...........................................................................79
(شکل 5-5)؛مقبره کوروش کبیر در پاسارگاد در سال 530 ق.م،مأخذ:باغ ایرانی,خوانساری ....................................85
(شکل 5-6)؛نقاشی یک چهار باغ در کتاب حالنامه مربوط به قرن17،مأخذ: باغ ایرانی,خوانساری.............................87
(شکل
5-8)؛ باغ فین کاشان،مأخذ:باغ ایرانی
,خوانساری..................................................................................91
(شکل
5-9)؛نقشه باغ فین کاشان،مأخذ:باغ ایرانی,خوانساری
...........................................................................92
(شکل 5-10)؛ نمایی از باغ مستوفی در تهران ، مأخذ: باغ ایرانی,خوانساری.........................................................94
(شکل 5-11)؛منظره ویرانه های عمارت کلاه فرنگی باغ شاهزاده کرمان،مأخذ:باغ ایرانی , خوانساری.......................96
(شکل 5-12)؛ چهار نحوه قرارگیری کوشک در محوطه باغ ایرانی ،مأخذ: باغ ایرانی, نعیما.....................................97
(شکل 6-1)؛ فرم قرار گرفتن درختان در باغ ایرانی ،مأخذ: باغ ایرانی,نعیما.........................................103
(شکل 6-2 )؛ نقاشی هایی از گلهای گوناگون باغ ایرانی ، مأخذ: باغ ایرانی, خوانسار..........................................105
(شکل 6-3)؛نقشه منشاساخت قنات در نواحی شمال شرقی ایران، مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری...........................106
(شکل 6-4)؛منظره هوایی یک قنات در زمینهای نواحی یزد،مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری......................................107
(شکل 6-5)؛مقطع طولی یک قنات از کوه،مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری.............................................................107
(شکل 6-6)؛گردشگاه کناری قسمت غربی باغ فین کاشان، مأخذ: باغ ایرانی,خوانساری.......................................108
(شکل 6-7) ؛کانالهای آبیاری پاسارگاد در دوره هخامنشی، مأخذ: باغ ایرانی,خوانساری.......................................108
(شکل
6-8)؛فواره های آب باغ فین کاشان،مأخذ: باغ ایرانی,
نعیما....................................................................109
(شکل 6-9)؛نمای اصلی باغ ارم در شیراز،مأخذ: باغ ایرانی,خوانساری..............................................................110
(شکل 6-10)؛نقشه ای از چهار باغ معمولی طبق شرح کتاب ارشاد الزراعه، مأخذ: باغ ایرانی ,خوانساری................112
(شکل 7-1)؛نمایی ازعمارت هشت بهشت در اصفهان،مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری............................................119
(شکل 7-2)؛نمایی از ورودی کاخ هشت بهشت ،مأخذ:باغهای ایران,نعیما.........................................................119
(شکل 7-3)؛دیوارنگارهای دیوارهای متعدد کاخ هشت بهشت ،مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری................................120
ایران,نعیما...............................................................................................................................................123
(شکل 7-7)؛نمایی از کاخ هشت بهشت در اصفهان ،مأخذ:باغهای ایران, نعیما....................................................124
(شکل 7-8)؛مقطع کاخ هشت بهشت در اصفهان ،مأخذ:باغهای ایران, نعیما........................................................124
(شکل 7-9)؛نقشه کاخ هشت بهشت در اصفهان،مأخذ:باغهای ایران,نعیما..........................................................125
، مأخذ: باغ ایرانی حکمت کهن,منظر جدید,موزه هنرهای معاصر......................................................126
(شکل 7-11)؛نمایی از عمارت تاج محل در آگرای هندوستان ، مأخذ: باغهای ایران, نعیما...................................127
(شکل 7-12)؛نمایی از عمارت تاج محل در هندوستان، مأخذ: باغهای ایران, نعیما..............................................129
(شکل 7-13)؛مقطع طولی عمارت مزار-تاج محل در هندوستان، مأخذ: باغهای ایران,نعیما...................................129
(شکل 7-14)؛عرصه های متوالی تاج محل در هندوستان ، مأخذ: باغهای ایران,نعیما...........................................130
(شکل 7-15)؛پلان مجموعه مزار تاج محل در آگرای هندوستان ،مأخذ: باغ ایرانی, خوانساری..............................131
(شکل 7-16)؛اصل مرکزیت در عرصه های تاج محل ،مأخذ:باغهای ایران, نعیما.................................................131