مدیریت اجرا و نگهداری سیستم های آبیاری
پیشگفتار:
هدف
از نگارش متن حاضر آن است که با توضیح کامل مراحل مختلف یک طرح، به
گردانندگان تشکل های گروهی در زمینهی اجرای وظایف محوله، کمک شود.
الف) طرح توسعه:
طرح توسعه شامل مراحل زیر است:
- تهیه و جمع آوری اطلاعات
- فرایند برنامه ریزی و طراحی
- تشکیل گروه
- تجهیز گروه
- و سرانجام امور تکمیلی.
هر یک از مراحل فوق به زیر شاخه هایی تقسیم می شوند. توضیحات کامل مراحل یاد شده در کتاب آمده است.
ب) توضیحاتی دربارهی کتابچه راهنما:
در ابتدای هر فصل یکی از مراحل طرح توسعه شرح داده شده و در ابتدای آن کلیاتی از اطلاعات ذیل درج گردیده است:
گروه
هدف: در این قسمت مشخص شده که کدام فرد یا گروه کشاورزی در مرحلهی مورد
بحث، مسئولیت دارد. گروه هدف می تواند شامل کلیهی کشاورزان یک روستا و
حومهی آن، اعضای گروههای ویژه، اعضای شورا، اعضای هیئت مدیره، کارگران فنی
حوزهی آبیاری و غیره باشد.
کارمندان
مسئول: در این بخش از کارمندانی از موسسات دولتی یا خصوصی نام برده شده که
در مرحلهی مورد نظر، مسئولیت خاصی را برعهده دارند.
NGOها: سازمان های غیر دولتی که در زمینه های خاصی فعالیت دارند.
زمان بندی: مشخص می کند طی چه زمانی پس از اتمام یک مرحله، مرحلهی بعدی آن باید آغاز شود.
اهداف اصلی: نتیجه ای است که طی هر مرحله از طرح توسعه باید حاصل شود.
روش
ها: مشخص می کند که در هر مرحله از چه روشهایی می توان بهره جست. (مصاحبه،
گفتگوهای گروهی یا خصوصی، نظرسنجی، سخنرانی، مباحثه، مشاهده و...)
اسناد: در هر مرحله از طرح، اسناد و مدارک خاصی مورد نیاز است.
تجهیزات
سمعی بصری: گردانندگان تشکل ها باید در هنگام ملاقات با کشاورزان، از
امکاناتی مانند فلوچارت، نقشه، طرح و عکس استفاده کنند. بخصوص استفاده از
فلوچارت برای جلب توجه و آموزش کشاورزان، در حین سخنرانی توصیه میشود. پس
از چند جلسه، بروشور یا اطلاعیه ای که حاوی خلاصه مطالب باشد، باید بین
کشاورزان توزیع شود. در ضمیمهی 2، متن کلیهی اطلاعیه ها و فلوچارت ها درج
شده است. وظایف ویژهی گروههای آبیاری عبارتند از:
• تهیهی یک طرح اجرایی که شامل جداول توزیع آب آبیاری و الگوی کشت است.
• ارایهی کلیهی اطلاعات لازمه، مانند الگوی کشت و نیاز آبی به حوزهی آبیاری.
اطلاعات و دستورالعملها:
تحت
این عنوان و به منظور کمک به گردانندگان تشکل ها در راستای اجرای مراحل
طرح، یک سری اطلاعات کلی و دستورالعمل های مهم ارایه شده است.
در این راستا برای بیان موضوعات مختلف ازنمادهای متفاوتی استفاده شده است:
: اطلاعات مهم و یا دستورالعمل.
: توصیه به پرهیز از شرایطی ویژه یا عدم انجام کاری خاص.
: فلوچارت هایی که توصیه می شود.
: بروشور/ اطلاعیه ای که باید توزیع گردد.
: کپی اسناد و سایر اطلاعاتی که در ضمیمه آمده است.
ج) ثبت فعالیت ها:
توصیه
می شود گردانندگان تشکل ها با استفاده از اطلاعات کلی مربوط به بازدیدها،
گزارش هایی تهیه و ارایه کنند. این اطلاعات می تواند شامل نام روستا، تاریخ
بازدید، تعداد کشاورزان بازدید کننده، هدف از بازدید، موضوعاتی که مورد
بحث قرار گرفته، تصمیمات گرفته شده وبالاخره سایر اقدامات مقتضی باشد
کلمات کلیدی:
سیستم های آبیاری
فعالیت های ترویجی کشاورزی
سیستم های توزیع
حوزه آبیاری
فهرست
پیشگفتار: 17
الف) طرح توسعه: 17
ب) توضیحاتی دربارهی کتابچه راهنما: 17
اطلاعات و دستورالعملها: 19
ج) ثبت فعالیت ها: 19
مرحله 1: شناسایی و بازدیدهای اولیه 22
اهداف اصلی: 22
روش ها: 22
1/1) شناسایی: 23
2/1) بازدید اولیه 23
1/2/1) تماس با افراد صاحب نفوذ: 23
2/2/1) معرفی طرح و موسسهی مجری آن: 24
3/2/1) تبلیغات و فعالیت های آگاه سازی: 26
اهداف اصلی: 27
روش ها: 27
1/2) هدف از فعالیت های آگاه سازی: 28
2/2) جلسات گروهی: 29
اهداف اصلی: 35
روش ها : 35
اسناد: 36
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 36
اطلاعات و دستورالعمل : 36
3/3) تهیهی طرح نظرسنجی: 38
4/3) روش های گردآوری اطلاعات: 39
1/4/3) مصاحبه های رسمی: 39
مصاحبه های انفرادی: 39
مصاحبه های گروهی: 41
2/4/3) گفتگوهای غیررسمی: 43
3/4/3) قدم زدن در روستا: 45
5/3) ساختار طرح نظرسنجی: 45
1/5/3) جلسه ی معارفه 45
هدف از اجرای نظرسنجی: 45
2/5/3) بازدید اولیه از مزرعه: 46
3/5/3) مصاحبه های انفرادی و گروهی: 46
گروه هدف: کلیهی کشاورزان 47
کارمندان مسئول: متخصصین و کارگران ماهر کشاورزی و گردانندهی تشکل 47
زمان بندی: چند هفته پس از تکمیل طرح پایه (مرحلهی 3) 47
اهداف اصلی: 47
روش ها: 47
اسناد: هیچ 48
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 48
1/4) ایفای نقش به عنوان تسهیل کننده: 48
2/4) بازدیدهای علمی: 48
1/2/4) معرفی و تشریح برنامهی بازدید: 49
2/2/4) شناسایی سیستم های آبیاری مناسب: 49
3/2/4) انتخاب سیستم های آبیاری مناسب: 50
4/2/4) زمینه سازی برای برگزاری برنامهی بازدید: 52
5/2/4) اجرای برنامهی بازدید: 53
6/2/4) جلسه نهایی: 54
3/4) بررسی مشکلات و راه حل آنها: 54
1/3/4) دستور جلسهی جلسات مشکل یابی: 55
• انعکاس مشکلات بر روی وایت برد و امتیازبندی آنها به منظور تعیین مشکلات عمده و رعایت اولویت ها (60 دقیقه): 56
• توافق دربارهی راه حل ها (20 دقیقه): 57
• طرح فعالیت (10 دقیقه): 57
• جمع بندی (5 دقیقه): 58
2/3/4) تجهیزات: 59
4/4) اجرای فعالیت های ترویجی کشاورزی: 59
گروه هدف: کلیهی زمین دارانی که از سیستم های آبیاری پیشنهادی استفاده خواهند کرد. 60
کارمندان مسول: گردانندهی تشکل و کارمندان طراحی شبکه های آبیاری 60
زمان بندی: چند هفته پس از تکمیل طرح اولیه (مرحلهی 3) 60
اهداف اصلی: 60
روش ها: 60
اسناد: هیچ 60
تجهیزات سمعی بصری: 60
1/5) بالا بردن سطح آگاهی روستائیان در مورد اصول طراحی و ساختار کمیتهی مربوطه: 61
1/1/5) اصول پایه ای فرآیند طراحی مشارکتی: 61
2/1/5) هدف کمیتهی طراحی: 62
3/1/5) وظایف و اختیارات کمیتهی طراحی: 63
4/1/5) ترکیب کمیته ی طراحی: 64
2/5) تشکیل کمیتهی طراحی: 64
3/5) آموزش اعضای کمیتهی طراحی: 65
1/3/5) انتخاب رئیس و منشی کمیتهی طراحی: 65
گروه هدف: اعضای کمیتهی طراحی و کلیهی زمین دارانی که از سیستم آبیاری پیشنهادی استفاده خواهند کرد. 66
کارمندان مسول: کارشناسان آبیاری، کنتورات چیها و گردانندگان تشکل ها. 66
زمان بندی: طی یک یا دو هفته پس از تشکیل کمیتهی طراحی (مرحلهی 5) 66
اهداف اصلی: 66
روش ها: 66
اسناد: هیچ 66
تجهیزات سمعی بصری: 66
1/6) اهمیت مشارکت کشاورزان در فرآیند طراحی مشارکتی: 67
2/6) تهیهی فهرستی از مالکان و زمین داران: 68
3/6) جلسات پیش طراحی: 68
1/3/6) ارایهی طرح آرایش سیستم: 69
2/3/6) تهیهی فهرست سلایق و نقطه نظرات کشاورزان: 71
4/6) برگزاری برنامه های بازدید: 72
5/6) جلسات طراحی: 72
1/5/6) ارایهی جزییات آریش سیستم: 73
2/5/6) گشت و گذار در مزرعه: 74
3/5/6) بازنگری آرایش سیستم: 75
4/5/6) همکاری کشاورزان روستاهای مختلف: 76
5/5/6) انواع سیستم های توزیع: 77
6/5/6) تاسیسات رفاهی: 78
7/5/6) گزارش بازبینی آرایش سیستم: 79
6/6) سازگار کردن آرایش نهایی سیستم با خواسته های کمیتهی طراحی: 79
1/6/6) ارایهی آرایش نهایی سیستم به کمیتهی طراحی: 80
2/6/6) تصویب و امضای آرایش نهایی سیستم توسط کمیتهی طراحی: 80
3/6/6) رد آرایش نهایی سیستم: 81
گروه هدف: اعضای کمیتهی طراحی و کلیهی زمین داران 82
کارمندان مسول: گردانندهی تشکل و کارشناسان آبیاری 82
زمان بندی: طی یک یا دو هفته پس از تصویب و امضای آرایش نهایی سیستم توسط کمیتهی طراحی 82
اهداف اصلی: 82
روش ها: 82
اسناد: 82
تجهیزات سمعی بصری: 82
1/7) فعالیت های کشاورزان در مورد مسئولیت استفاده و نگهداری سیستم و آب بها: 83
1/1/7) مسئولیت در قبال استفاده و نگهداری سیستم: 84
2/1/7) آب بها: 85
2/7) ارایهی آرایش نهایی سیستم: 86
3/7) تصویب آرایش نهایی سیستم توسط کشاورزان: 86
4/7) امضای موافقت نامهی آرایش سیستم توسط کمیتهی طراحی: 87
گروه هدف: اعضای کمیتهی طراحی و صاحبان زمین های کشاورزی 89
کارمندان مسول: گردانندهی تشکلو کارشناسان آبیاری 89
زمان بندی: طی یک یا دو هفته پس از امضای موافقت نامهی آرایش سیستم (مرحلهی7) 89
اهداف اصلی: 89
روش ها: 89
اسناد: 89
تجهیزات سمعی بصری: 89
1/8) طراحی جزئیات سیستم: 90
1/1/8) ارایهی طرح های مربوط به جزئیات سیستم: 90
2/1/8) گشت و گذار در مزرعه: 90
3/1/8) بازبینی طرح های مربوط به جزئیات سیستم: 92
4/1/8) گزارش بازنگری طرح ها: 93
5/1/8) ارایهی طرح های نهایی جزئیات سیستم: 93
2/8) پیش نویس استفاده و نگهداری از سیستم 93
1/2/8)ارایهی پیش نویس به کمیتهی طراحی: 93
2/2/8) بازبینی پیش نویس توسط کمیتهی طراحی: 95
3/2/8) ارایهی گزارش دربارهی پیش نویس توسط کمیتهی طراحی: 95
3/8) تصویب پیشنویس و طرح های نهایی جزییات سیستم توسط کمیته: 96
1/3/8) رد پیش نویس و طرح های نهایی جزییات سیستم توسط کمیته: 96
4/8) تصویب پیشنویس و طرحهای نهایی جزئیات سیستم توسط کشاورزان 97
1/4/8) ارایهی پیشنویس و طرحهای نهایی جزئیات سیستم به کشاورزان: 97
2/3/8) تصویب پیش نویس و طرح های نهایی جزئیات سیستم توسط کشاورزان: 97
3/3/8) رد پیش نویس و طرح های نهایی جزئیات سیستم توسط کشاورزان: 98
4/8) امضای پیش نویس و طرحهای نهایی جزئیات سیستم توسط حوزهی آبیاری: 98
گروه هدف: کلیهی زمین دارانی که در طرح شرکت دارند 100
کارمندان مسول: گردانندهی تشکل 100
زمان بندی: طی یک یا دو هفته پس از امضای موافقت نامهی طرح (مرحلهی7) 100
اهداف اصلی: 100
روش ها: 100
اسناد: 100
تجهیزات سمعی بصری: 100
1/9) فعالیت های آگاه سازی در مورد تشکیل حوزه و گروههای آبیاری: 100
اهداف تشکیل گروه آبیاری: 101
اهداف تشکیل حوزهی آبیاری: 102
2/1/9) روش های تشکیل گروهها و حوزهی آبیاری: 103
3/1/9) ساختار و وظایف اصلی گروه ها و حوزه آبیاری: 104
ساختار و وظایف اصلی گروههای آبیاری: 104
ساختار و وظایف اصلی حوزهی آبیاری: 107
2/9) معرفی واحد هیدرولیک ثالثیه و کشاورزان عضو آن 110
1/2/9) شناسایی واحدهای هیدرولیک ثالثیه: 110
2/2/9) معرفی کشاورزان عضو واحد هیدرولیک ثالثیه: 111
3/9) جلسات انگیزهدهی به کشاورزان 111
1/3/9) طراحی جلسات: 111
2/3/9) برگزاری جلسات انگیزهدهی: 112
3/3/9) بررسی سلایق کشاورزان: 113
4/3/9) تهیهی فهرست اولیهی اعضای گروه آبیاری: 114
گروه هدف: کلیهی زمین داران منطقه 116
کارمندان مسول: گردانندهی تشکل 116
زمان بندی: طی یک یا دو هفته پس از برگزاری جلسات انگیزه دهی کشاورزان واحدهای هیدرولیک ثالثیه 116
اهداف اصلی: 116
روش ها: 116
اسناد: 116
تجهیزات سمعی بصری: 116
قواعد تشکیل گروه آبیاری: 117
1/10) وظایف گروههای آبیاری: 119
2/10) ساختار گروه آبیاری 120
1/2/10) اعضا 120
2/2/10) هستهی مرکزی 122
3/2/10) کمیته 123
3/10) تدوین قوانین و مقررات گروه آبیاری: 126
1/3/10) قوانین و مقررات: 126
2/3/10) جریمه و مجازات: 130
4/10) تهیهی فهرست عضویت گروه آبیاری: 131
5/10) رسمیت یافتن قوانین گروه آبیاری: 132
6/10) انتخاب اعضای کمیته: 132
1/6/10) شرایط مورد نیاز برای اعضای کمیته: 132
2/6/10) وظایف و مسئولیت های اعضای کمیته: 133
وظایف و مسئولیت های رئیس: 133
وظایف و مسئولیت های منشی/ خزانه دار: 134
3/6/10) نحوهی انتخاب یا انتصاب اعضای کمیته: 135
3/6/10) عدم تشکیل گروه آبیاری: 137
7/10) انتخاب نام برای گروه آبیاری: 137
8/10) استخدام نیروی کار: 137
1/8/10) فعالیت یکی از اعضای گروه آبیاری به عنوان مدیر آبیاری: 139
9/10) انتخاب یا انتصاب اعضای شورای حوزهی آبیاری: 139
گروه هدف: کلیهی اعضای گروه آبیاری 141
کارمندان مسول: گردانندهی تشکل 141
زمان بندی: طی یک یا دو هفته پس از تشکیل گروه آبیاری (مرحلهی 10) 141
اهداف اصلی: 141
روش ها: 141
اسناد: 141
تجهیزات سمعی بصری: 141
1/11) برگزاری جلسات بررسی قوانین حوزهی آبیاری: 142
2/11) مبانی تاسیس حوزهی آبیاری: 143
3/11) ساختار حوزهی آبیاری: 144
1/3/11) اعضا: 144
حقوق اعضای حوزهی آبیاری: 145
وظایف و مسئولیت های اعضای حوزهی آبیاری: 146
3/3/11) هیئت مدیره: 147
وظایف و اختیارات هیئت مدیره: 148
4/3/11) رئیس: 149
وظایف و اختیارات رئیس: 150
4/11) جلسات مقدماتی تدوین آئین نامهی حوزهی آبیاری: 152
1/4/11) مجازات ها و جریمه ها: 154
گروه هدف: اعضای شورا 156
کارمندان مسول: گرداننده تشکل 156
زمان بندی: طی چند هفته پس از تدوین قوانین حوزهی آبیاری (مرحله 11). 156
اهداف اصلی: 156
روش ها: 156
اسناد: 156
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 156
1/12) بازنگری نهایی قوانین حوزه آبیاری: 157
2/12) ارائه بازنگری آئین نامه مقدماتی به حوزه آبیاری: 158
3/12) تصویب و امضای آئین نامه و بخش نامه های حوزه آبیاری: 159
4/12) انتخاب اعضای هیئت مدیرهی حوزهی آبیاری: 159
1/4/12) انتخاب رئیس حوزهی آبیاری: 160
5/12) فرم ثبت نام در حوزهی آبیاری: 160
نقطهی عطف 2: حوزهی آبیاری تاسیس گردید. 161
گروه هدف: اعضای هیئت مدیره و شورای حوزهی آبیاری 162
کارمندان مسول: گرداننده تشکل و کارمندان موسسهی مجری 162
زمان بندی: طی یک تا دو هفته پس از تایید رسمی حوزهی آبیاری توسط دولت ترکیه 162
اهداف اصلی: 162
روش ها: 162
اسناد: 162
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 162
1/13) ارایه بازنگری موافقت نامه طرح: 163
2/13) امضای موافقت نامه طرح: 164
1/2/13) رد موافقت، از جانب حوزه آبیاری: 164
2/3/14) ممانعت از تحویل آب: 164
4/14) روشهای موجود تعیین و جمع آوری آب بها: 166
5/14) روش های توصیه شده تعیین و جمع آوری آب بها: 166
1/5/14) تعیین مقدار آب بها: 166
2/5/14) جمع آوری آب بها: 167
3/5/14) مجازات و جریمه ها: 168
6/14) بازدید کشاورزان: 169
گروه هدف: اعضای شورای هیئت مدیره حوزه آبیاری، اعضای کمیته گروه آبیاری و کارمندان این دو نهاد. 170
کارمندان مسول: گرداننده تشکل و مهندس آبیاری متخصص در استفاده و نگهداری سیستم 170
زمان بندی: طی دو تا
سه هفته پس از تشکیل حوزه آبیاری؛ طی این مدت حوزه آبیاری کاملاً آماده
شده و کارمندان متخصصی هم به استخدام در آمدهاند. 170
اهداف اصلی: 170
روش ها: 170
اسناد: 171
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 171
1/15) آموزش اعضای گروهها و حوزههای آبیاری: 171
1/1/15) آموزش اعضای شورا و هیئت مدیره حوزه آبیاری: 171
2/1/15) آموزش کارمندان حوزه آبیاری: 172
استفاده: 172
نگهداری: 172
3/1/15) آموزش گروههای آبیاری: 173
استفاده: 173
نگهداری: 173
گروه هدف: اعضای شورای هیئت مدیره حوزه آبیاری 174
کارمندان مسول: گرداننده تشکل و مهندس آبیاری 174
زمان بندی: چند هفته پیش از آغاز مراحل احداث (مرحله 17) 174
اهداف اصلی: 174
روش ها: 174
اسناد: هیچ 174
تجهیزات سمعی بصری: فلوچارت شماره 1/16 174
1/16) اهداف تشکیل کمیته احداث 174
2/16) وظایف و اختیارات کمیته احداث: 174
2/16) وظایف و اختیارات کمیته احداث: 175
2/16) ترکیب کمیته احداث سیستم: 175
4/16) تشکیل کمیته طراحی: 176
5/16) آموزش اعضای کمیته نصب سیستم: 176
گروه هدف: اعضای کمیته نصب سیستم 177
کارمندان مسول: گرداننده تشکل و کارشناس آبیاری 177
زمان بندی: در مدت نصب سیستم آبیاری 177
اهداف اصلی: 177
روش ها: 177
اسناد: هیچ 177
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 177
1/17) جلسات بازنگری فعالیت ها: 178
گروه هدف: حوزه آبیاری وکلیه مراجع خدمات رسانی 179
کارمندان مسول: کارکنان موسسه مجری و گرداننده تشکل 179
زمان بندی: پس از تشکیل حوزه آبیاری (مرحله 12)، نحوه خدمات رسانی می تواند مورد توافق واقع شود. 179
اهداف اصلی: 179
روش ها: 179
اسناد: موافقت نامه خدمات رسانی (1/18). 179
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 179
1/18) نوع موافقت نامه خدمات رسانی: 180
2/18) مفاد اصلی موافقت نامه: 180
3/18) تهیه موافقت نامه های خدمات رسانی: 182
1/3/18)تهیه موافقتنامه خدماترسانی بینحوزه آبیاری وشرکت مجریطرح: 183
مرحله 19: بازبینی نهایی و انتقال مسئولیت استفاده و نگهداری 184
گروه هدف: اعضای کمیته نصب کننده سیستم و همچنین اعضای شورا و هیئت مدیره حوزه آبیاری. 184
کارمندان مسول: گرداننده تشکل و مهندس آبیاری 184
زمان بندی: حداکثر یک ماه پس از تکمیل مراحل نصب سیستم (مرحله 17). 184
اهداف اصلی: 184
روش ها: 184
اسناد: موافقت نامه انتقال مسئولیت 184
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 184
1/19) بررسی نهایی 185
2/19) تهیه و تصویب موافقت نامه انتقال مسئولیت به هیئتمدیره حوزه آبیاری: 185
3/19) پذیرش موافقتنامه انتقال مسئولیت از جانب شورایحوزه آبیاری: 187
4/19) مراسم امضای موافقت نامه انتقال مسئولیت: 188
نقطه عطف 3: موافقت نامه انتقال مسئولیت امضا شد. 188
گروه هدف: اعضای شورا و هیئت مدیره حوزه و همچنین گروه آبیاری. 189
کارمندان مسول: کارشناس استفاده و نگهداری سیستم و گرداننده تشکل 189
زمان بندی: بلافاصله
پس از امضای موافقت نامه انتقال مسئولیت و پذیریت مسئولیت استفاده و
نگهداری از سیستم توسط حوزه آبیاری (مرحله 10). 189
اهداف اصلی: 189
روش ها: 189
اسناد: موافقت نامه خدمات رسانی 190
تجهیزات سمعی بصری: هیچ 190
1/20) نظارت های منظم: 190
2/20) حل اختلافات: 190
3/20) داوری اختلافات: 191
